Konut Kredisi Masrafları: Tahsis Ücreti, Ekspertiz, Sigorta ve İpotek Giderleri

Konut Kredisi Masrafları: Tahsis Ücreti, Ekspertiz, Sigorta ve İpotek Giderleri

Kısaca

  • Konut kredisinin maliyeti yalnızca faizden ibaret değildir; tahsis ücreti, ekspertiz, ipotek, DASK ve sigorta gibi kalemler de hesaba girer.
  • Kredi tahsis ücreti, kullandırılan anaparanın binde beşini geçemez; Merkez Bankası bu sınırı değiştirebilir.
  • Ekspertiz ve ipotek işlemlerinde banka yalnızca üçüncü kişilere ödediği ücretleri sizden alabilir.
  • Sözleşme öncesi bilgi formunda yer almayan hiçbir ücret sizden tahsil edilemez; bu form teklifleri karşılaştırmak için kullanışlı bir araçtır.
  • Teklifleri faiz oranıyla değil, faiz dışı masraflar dahil toplam maliyetle kıyaslayın.

Konut kredisi teklifine bakarken gözümüz çoğunlukla aynı yere takılır: faiz oranı. Oysa evi satın alırken ve krediyi kullanırken çıkan faiz dışı masraflar da bütçeyi etkiler. Bazıları tek seferliktir, bazıları her yıl tekrarlanır.

Bu masrafların bir kısmı bankaya ödenir, bir kısmı bankanın aracılık ettiği üçüncü taraflara (ekspertiz şirketi, tapu, sigorta şirketi gibi) gider, bir kısmı ise kredi sözleşmesinden bağımsız olarak yasal olarak zorunludur. Hangisinin ne olduğunu ayırt edebilmek, hem doğru karşılaştırma yapmanızı hem de haksız bir kalemi fark etmenizi sağlar.

Bu yazıda konut kredisi masraf kalemlerini sırasıyla ele alıyor, tahsis ücretinin nasıl hesaplandığını gösteriyor ve varsayımsal bir kredi üzerinden faiz dışı toplam maliyeti hesaplıyoruz. Amaç belirli bir banka ya da ürünü önermek değil; teklifleri okurken hangi soruları soracağınızı göstermektir.

Konut Kredisinin Masraf Kalemleri

Konut kredisi kullanırken karşınıza çıkabilecek başlıca kalemler şunlardır.

  • Kredi tahsis ücreti: Krediyi kullandırırken bankanın aldığı tek seferlik ücret.
  • Ekspertiz ücreti: Evin değerini belirlemek için yetkili değerleme kuruluşuna yaptırılan değerleme raporunun bedeli.
  • İpotek tesis ücreti: Krediye karşılık evin bankaya teminat gösterilmesi, yani ipotek tesisi işlemiyle ilgili ödemeler.
  • DASK (zorunlu deprem sigortası): Yasal olarak yaptırılması gereken yıllık poliçe.
  • Hayat ve konut sigortaları: Bankaların teklif paketine eklediği ya da önerdiği, ihtiyari sigorta kalemleri.
  • Kredi dışı ev alma masrafları: Tapu devri işlemleriyle ilgili harç ve giderler gibi; bunlar kredi masrafı değil, satın alma masrafıdır ama toplam nakit ihtiyacını etkiler.

Bu kalemlerin her biri farklı bir kurala tabidir. Bankanın “bize ait” saydığı ücretle, sadece aracılık ettiği ya da yasanın zorunlu kıldığı ödemeyi ayırmak gerekir. Aşağıda en önemlilerine tek tek bakıyoruz.

Bir diğer pratik nokta nakit planlamasıdır. Masrafların bir kısmı kredi kullandırılmadan önce, ekspertiz gibi, ödenmesi gereken kalemlerdir; bir kısmı ise ilk yıl poliçesi gibi evi aldığınız anda gündeme gelir. Bu yüzden peşinatı hesaplarken yalnızca evin bedelini değil, bu faiz dışı kalemlerin tahmini toplamını da ayrı bir kalem olarak yanınıza koymak yararlıdır. Böylece son anda beklenmedik bir nakit ihtiyacıyla karşılaşmazsınız.

Tahsis Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Merkez Bankası’nın “Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”ine göre (2023/39 sayılı değişiklikle güncellenmiş metin; md. 10) kredilerde yalnızca kredi tahsis ücreti alınabilir; istihbarat ücreti, kredi işlem fişi ücreti, ödeme planı değiştirme ücreti gibi başka ücretler alınamaz. Tebliğin 10. maddesi, tahsis ücretinin kullandırılan kredi anaparasının binde beşini geçemeyeceğini söyler. BDDK’nın sıkça sorulan sorular sayfası da aynı sınırı tekrarlar. Tebliğ değiştirilebildiği için işlem yapmadan önce güncel metne bakmanız gerekir.

Tebliğ ayrıca Merkez Bankası’nın bu sınırı artırıp azaltabileceğini belirtir. Bu yüzden uygulamadan önce Merkez Bankası’nın güncel tebliğ metnini ve bankanın sözleşme öncesi bilgi formunu kontrol etmeniz gerekir.

Hesap basittir: Tahsis ücreti üst sınırı = kullandırılan kredi tutarı × 0,005. Örneğin 1.000.000 TL’lik kredide üst sınır 1.000.000 × 0,005 = 5.000 TL’dir. Banka bundan daha yüksek tahsis ücreti isteyemez; daha düşük isteyebilir.

Burada dikkat edilecek nokta, ücretin kullandırılan kredi anaparası üzerinden hesaplanmasıdır. Yani toplam geri ödeyeceğiniz tutar (faiz dahil) üzerinden değil, çektiğiniz ana para üzerinden.

Aynı tebliğ, para tutarı olarak belirlenen ücret sınırlarının her yıl önceki yıl sonu TÜFE değişimiyle güncelleneceğini ve artışların yürürlüğe girmesinden en az 30 gün önce müşterilere bildirileceğini düzenler. Binde beş gibi oransal bir sınır için ise Merkez Bankası’nın kararı belirleyicidir.

Ekspertiz, DASK, Hayat Sigortası ve İpotek

Ekspertiz ve ipotek

Tebliğin 10. maddesi, rehin, ipotek ve ekspertiz işlemlerinde yalnızca üçüncü kişilere ödenen ücretlerin alınabileceğini söyler. BDDK da aynı cevabı verir: banka yalnızca üçüncü kişilere ödediği ücretleri sizden alabilir. Yani banka bu kalemlerden kendisi kâr etmez; fatura edilen tutarı size yansıtır.

Krediden vazgeçerseniz ya da başvurunuz reddedilirse durum değişir. BDDK’ya göre bu durumda bankanın sizden isteyeceği ücret ekspertiz fatura bedelini geçemez. Tebliğ de reddedilen başvurularda, kamu kurumuna veya üçüncü kişilere ödenenler dışında ücret alınamayacağını belirtir.

DASK

Zorunlu deprem sigortası bir banka ürünü değildir; 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’nda düzenlenen yasal bir yükümlülüktür. Kanunun 10. maddesine göre kapsama giren binalarda, bağımsız bölümlerde ve konutlarda poliçeyi malikler veya intifa hakkı sahipleri yaptırır ve her yıl yenilenir. 11. madde ise tapu müdürlüklerinin, poliçenin yaptırıldığını ve işlem tarihi itibarıyla geçerli olduğunu belgeleyen kişilerin tapu kayıt işlemlerini yapmasını öngörür; elektrik ve su aboneliklerinde de poliçenin varlığı kontrol edilir.

6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’nda “konut kredisi kullanmak için DASK şart” biçiminde bir hüküm yer almaz; ancak DASK’ın tapu işlemleriyle ilişkisi nedeniyle, ev satın alma sürecinde poliçe genelde baştan gündeme gelir. Prim bankanın belirlediği bir kalem değildir; sizin işiniz poliçeyi doğru bina bilgileriyle yaptırmaktır. Bu yazıda prim rakamı vermiyoruz.

Hayat ve konut sigortası

Hayat sigortası kredi teklifinde sık görülen bir kalemdir. Kredi için hangi sigortanın yasal olarak zorunlu olduğu konusunda burada bir hüküm kurulmuyor; çünkü atıf yapılan düzenlemelerde hayat sigortasını kredinin şartı yapan bir hüküm yer almaz. Güvenli yol, sözleşme öncesi bilgi formuna bakmak, sigortanın kimin için, hangi tutar ve sürede, kimin lehine yapıldığını sormak ve primin toplam maliyete eklenip eklenmediğini görmektir.

BDDK’nın ifadesiyle, sözleşme öncesi bilgi formunda yer almayan hiçbir ücret, masraf ya da komisyon sizden tahsil edilemez. Dolayısıyla teklifte görmediğiniz bir kalemle sonradan karşılaşırsanız bu forma başvurun.

Faiz Dışı Toplam Maliyet Tablosu

Şimdi varsayımsal bir örneğe bakalım. 1.000.000 TL’lik konut kredisi çektiğinizi varsayın. Aşağıdaki tutarların tamamı örnek içindir; gerçek tutarlar ekspertiz şirketine, ilgili işleme ve sigorta teklifine göre değişir. Tahsis ücretinde yasal üst sınır olan binde beşi kullandık.

Kalem Hesap / varsayım Varsayımsal tutar
Tahsis ücreti (üst sınır) 1.000.000 × 0,005 5.000 TL
Ekspertiz (üçüncü kişi faturası) Varsayım 6.000 TL
İpotek tesisiyle ilgili üçüncü kişi ödemeleri Varsayım 2.000 TL
DASK (ilk yıl) Varsayım 3.000 TL
Hayat sigortası primi (toplam, kredi süresi için) Varsayım 9.000 TL
Faiz dışı masraf toplamı 5.000 + 6.000 + 2.000 + 3.000 + 9.000 25.000 TL
Toplamın kredi tutarına oranı 25.000 ÷ 1.000.000 %2,5
Varsayımsal rakamlar; gerçek masraflar bankaya, değerleme kuruluşuna ve sigorta teklifine göre değişir. Toplam ve oran hesaplanmıştır.

Bu örnekte masrafların toplamı kredi tutarının yüzde 2,5’i kadardır. Gerçek tutar sizin teklifinizde farklı çıkabilir; önemli olan kalemlerin tek tek yazılı olmasıdır.

Şimdi iki varsayımsal teklifi kıyaslayalım. Teklif A’da faiz oranı biraz daha düşük, ama paketli sigorta ve yüksek masraf var. Teklif B’de faiz oranı bir miktar yüksek, ama masraf kalemleri yalın. Hangisinin daha ucuz olduğunu yalnızca faiz oranına bakarak söyleyemezsiniz.

Teklif Faiz dışı masraf Faiz oranı Toplam maliyeti etkileyen şey
Teklif A 40.000 TL (varsayım) Daha düşük Masraf yüksek; düşük faizin kazancını azaltabilir
Teklif B 15.000 TL (varsayım) Biraz yüksek Masraf düşük; faiz farkı ne kadar fark yaratıyor, hesaplanmalı
Varsayımsal rakamlar; hangi teklifin daha ucuz olduğu faiz farkına, vadeye ve masraflara göre ayrıca hesaplanmalıdır.

Doğru karşılaştırma, her teklif için kredinin toplam maliyetini, yani faiz ödemeleri ile masrafların toplamını hesaplamaktır. Faizin nasıl işlediğini ve vadenin toplam maliyete etkisini ilgili yazılarımızda ayrıca ele aldık.

Teklif Karşılaştırırken Sorulacak Sorular

  1. Sözleşme öncesi bilgi formunu yazılı olarak alabilir miyim? Formda yer almayan hiçbir ücret alınamaz.
  2. Tahsis ücreti anaparanın binde beşini aşıyor mu? Aşıyorsa dayanağı nedir?
  3. Ekspertiz ve ipotek için ödeyeceğim tutar, üçüncü kişiye ödenen fatura bedeline eşit mi? Faturanın bir kopyasını görebilir miyim?
  4. Hangi sigortalar teklife dahil? Her biri için prim, süre ve kapsam nedir? Sigortayı başka bir şirkette yaptırmak mümkün mü?
  5. Krediyi vadesinden önce kapatırsam ne olur? Tebliğe göre sabit faizli konut finansmanında erken kapamada yalnızca 6502 sayılı Kanun’un 37. maddesindeki erken ödeme tazminatı alınabilir ve bu tazminat faiz ya da kâr payı indirimini aşamaz.
  6. Krediyi bitirdiğimde “borcu yoktur” yazısı için ücret ödeyecek miyim? BDDK’ya göre bir defaya mahsus olmak üzere istenen bu yazı için ücret alınamaz.
  7. Başvurum reddedilirse ya da vazgeçersem hangi masrafları ödemek zorundayım?

Bu soruların cevaplarını yazılı alın ve teklifleri aynı kredi tutarı ve aynı vade üzerinden yan yana koyun. Karşılaştırmayı kolaylaştırmak için tek bir tabloda faiz, masraf ve sigorta kalemlerini toplayabilirsiniz.

Teklif Alırken Sık Yapılan Hatalar

Masraf kalemleri bilinse bile karar anında birkaç tuzak tekrar eder. Bunları önceden bilmek, aynı teklifi daha sağlıklı okumanızı sağlar.

Yalnızca aylık taksite bakmak

Aylık taksit, bütçeye sığıp sığmadığınızı gösterir; ancak masrafları ve toplam geri ödemeyi göstermez. İki teklifin taksiti benzer olsa bile masrafları ve vadesi farklıysa toplam maliyetleri ayrışır. Taksiti, toplam geri ödeme ve faiz dışı masraflarla birlikte okuyun.

Tahsis ücretinin dayanağını karıştırmak

Tebliğdeki üst sınır, evin bedeline değil, kullandırılan kredi anaparasına uygulanır. Ev 2.000.000 TL olsa da banka size 1.000.000 TL kullandırıyorsa sınırın dayanağı 1.000.000 TL’dir (varsayımsal rakamlar). Teklifteki ücret tutarını önce hangi tutar üzerinden hesaplandığıyla birlikte sorun.

Masrafı krediye eklemenin etkisini atlamak

Bazı masraflar peşin ödenir, bazıları ise krediye eklenerek finanse edilebilir. Finanse edilen bir masraf da faizle birlikte geri ödendiği için kalemin nihai maliyeti ilk görünenden yüksek olur. Masrafın peşin mi yoksa krediye eklenerek mi ödendiğini yazılı olarak öğrenin.

Sözlü bilgiyle yetinmek

Şube görüşmesinde söylenen bir rakam, sözleşme öncesi bilgi formunda yoksa size bağlayıcı bir belge sağlamaz. Aynı kalemleri her teklifte yazılı olarak karşılaştırın; form ile sözleşme arasında fark görürseniz imzalamadan önce bankadan açıklama isteyin.

Sigortayı kredinin parçası sanmak

Hayat sigortası gibi kalemler tekliflerde sık geçer ama kredinin otomatik bir parçası olduğu varsayılmamalıdır. Sigortanın kapsamı, tutarı, süresi ve lehdarı sorulmadan primi toplam maliyete eklemek de eklememek de yanıltıcı olabilir.

Türkiye’de Durum: Kimin Ne Kadar Yetkisi Var?

Türkiye’de finansal tüketicilerden alınacak ücretlerin çerçevesini Merkez Bankası’nın tebliği belirler; BDDK ise bankaları denetleyen kurum olarak tüketicilere yönelik sıkça sorulan sorulara yanıt verir. Bu iki kaynağın söylediği ortak noktalar şöyle özetlenebilir:

  • Kredilerde tahsis ücreti dışında istihbarat, işlem fişi, ödeme planı değiştirme gibi ücretler alınamaz.
  • Tahsis ücreti anaparanın binde beşini geçemez; oran Merkez Bankası tarafından değiştirilebilir.
  • Rehin, ipotek ve ekspertizde yalnızca üçüncü kişilere ödenen ücretler yansıtılabilir.
  • Sözleşme öncesi bilgi formunda yer almayan ücret alınamaz.

DASK ise bankadan bağımsız, kanunla belirlenmiş bir yükümlülüktür ve poliçeyi malik yaptırır.

Bu kuralların uygulanmasında şüpheniz varsa önce bankanın müşteri hizmetlerine yazılı olarak başvurabilir, çözüm bulamazsanız BDDK’ya şikâyet yolunu kullanabilirsiniz. Mevzuat zaman içinde değişebileceği için işlem yapmadan önce ilgili kurumun yayımlanmış güncel metnini kontrol edin.

Sonuç

Konut kredisi teklifinin en görünür rakamı faiz oranıdır, ama masraf kalemleri de toplam maliyeti değiştirir. Tahsis ücretinin üst sınırı bellidir, ekspertiz ve ipotekte yalnızca üçüncü kişilere ödenen tutar yansıtılabilir, DASK yasal bir yükümlülüktür ve sözleşme öncesi bilgi formunda olmayan ücret alınamaz.

Teklifleri karşılaştırırken yazılı form isteyin, kalemleri tek tek toplayın ve aynı tutar ile vade üzerinden kıyaslayın. Böylece düşük görünen bir faiz oranının arkasındaki masrafı da görmüş olursunuz.

İlgili yazılar

Kaynaklar

Bu hesapları görsel olarak kaydetmek ister misiniz? Yazılarımızın kaydırmalı özetlerini Instagram’da paylaşıyoruz: @paraveotesicom

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Aşağıdaki kodu kutuya girin:

Yukarı Çık