Büyüme Hisseleri mi Değer Hisseleri mi? İki Yaklaşımın Mantığı

Büyüme Hisseleri mi Değer Hisseleri mi? İki Yaklaşımın Mantığı

Kısaca

  • Büyüme hisseleri, kazançlarının hızla artması beklenen şirketlerin hisseleridir; değer hisseleri ise piyasada kazancına ve varlıklarına göre ucuz fiyatlanan şirketlerin hisseleridir.
  • F/K (fiyat/kazanç) ve PD/DD (piyasa değeri/defter değeri) bu ayrımı yapmak için kullanılan iki temel orandır.
  • İkisi de bir oranla tanımlanır ve sınır net değildir: aynı şirket farklı analistlere göre farklı kategoride sayılabilir.
  • Hangisinin ne zaman daha iyi performans göstereceği önceden bilinemez; bu yüzden birçok yatırımcı ikisini birlikte tutarak çeşitlendirir.
  • Bu yazı bir öğretici çerçevedir; hiçbir hisse veya fon önerisi içermez.

Yatırım dünyasında sık duyulan bir tartışma var: büyüme hisseleri mi, değer hisseleri mi? Biri “gelecek vaat eden şirketler” gibi görünür, diğeri “ucuza kapatılan fırsat” gibi. Bu ifadeler çekici ama tek başına bir şey söylemez. Önemli olan, iki yaklaşımın arkasındaki mantığı anlamak ve hangi soruya hangi cevabı verdiklerini görmektir.

Bu yazıda önce iki kavramı tanımlıyoruz. Ardından bu ayrımı yapmak için kullanılan göstergelere, yani F/K ve PD/DD oranlarına bakıyoruz. Sonra iki yaklaşımın hangi koşullarda farklı davranabildiğini, çeşitlendirme açısından ne anlama geldiklerini ve bu tartışmanın bir yatırımcı için neden bir “seçim” olmak zorunda olmadığını ele alıyoruz. Yazıda belirli bir hisse, fon veya şirket adı geçmeyecek ve bir yatırım önerisi yapılmayacak.

Tanımlar: Büyüme ve Değer Ne Demek?

Büyüme hissesi, satışlarının ve kazançlarının piyasa ortalamasından hızlı artması beklenen bir şirketin hissesidir. Bu şirketler genellikle kazançlarının büyük bölümünü temettü olarak dağıtmak yerine yeni yatırımlara, ürünlere ve pazarlara ayırır. Yatırımcı, bugünkü kazanca değil, gelecekte oluşacağını düşündüğü kazanca para öder. Bu yüzden büyüme hisseleri, mevcut kazançlarına göre yüksek fiyatlı görünebilir.

Değer hissesi, piyasa fiyatı kazancına, defter değerine ya da satışlarına göre düşük görünen bir şirketin hissesidir. Burada fikir şudur: Piyasa şirketi olduğundan düşük fiyatlıyor olabilir ve zaman içinde fiyat ile şirketin gerçek değeri birbirine yaklaşabilir. Değer şirketleri çoğu zaman olgun, büyüme hızı yavaşlamış ve nakit üretebilen işletmelerdir.

İki tanım birbirinin karşıtı gibi görünse de aslında farklı iki soruya karşılık gelir. Büyüme yaklaşımı “Bu şirket ne kadar büyüyebilir?” diye sorar. Değer yaklaşımı “Bu şirkete verdiğim paranın karşılığında ne alıyorum?” diye sorar. Bir şirket hem hızlı büyüyüp hem de makul fiyatlı olabilir; bu durumda iki kampa da girebilir. Kategoriler net sınırlarla ayrılmış değildir.

Endeks sağlayıcıları da yatırımcıların işini kolaylaştırmak için hisseleri “büyüme” ve “değer” olarak sınıflandıran endeksler yayımlar. Kullandıkları ölçütler farklılaşabilir. Yani “değer hissesi” etiketi, tek ve herkesçe kabul edilen bir tanıma dayanmaz. Bir kaynakta değer sayılan hisse, başka bir kaynakta karma kategoride yer alabilir.

Göstergeler: F/K ve PD/DD

Bu ayrımı sayılara dökmek için en sık kullanılan iki oran F/K ve PD/DD’dir.

F/K (fiyat/kazanç) oranı, hisse fiyatının hisse başına kâra bölünmesiyle bulunur. Bir hissenin fiyatı 100 TL ve hisse başına yıllık kâr 5 TL ise F/K 20’dir. Bu, şirketin bugünkü kazancını piyasanın yirmi katı fiyatlandırdığı anlamına gelir. F/K yüksekse piyasa şirketin kazancının artacağını bekliyor olabilir. F/K düşükse ya şirket ucuzdur ya da piyasa kazancın düşeceğini bekliyordur.

PD/DD (piyasa değeri/defter değeri) oranı, şirketin borsadaki toplam değerinin muhasebe kayıtlarındaki özkaynak değerine bölünmesidir. PD/DD 1’in altındaysa piyasa şirketi defter değerinin altında fiyatlıyordur. 1’in çok üzerindeyse piyasa, şirketin kayıtlı varlıklarından çok daha fazlasını, yani marka, teknoloji veya gelecekteki kazancı fiyatlıyordur.

İki orana da dikkatle yaklaşmak gerekir. Düşük F/K her zaman “ucuz” demek değildir. Kazanç geçici olarak yüksekse F/K yanıltıcı biçimde düşük çıkar; kazanç düşüyorsa piyasa bunu zaten fiyatlıyordur. Benzer şekilde, PD/DD’nin düşük olması şirketin varlıklarının gerçekte kayıtlı değerinden az ettiğini gösterebilir. Bu duruma bazen “değer tuzağı” denir: Ucuz görünen ama ucuzluğunun gerçek bir nedeni olan hisse.

Bu oranların yorumu sektöre göre de değişir. Bir bankanın PD/DD’si ile bir yazılım şirketinin PD/DD’sini kıyaslamak anlamlı değildir. Oranlar, ancak benzer şirketler arasında ya da aynı şirketin geçmişiyle karşılaştırıldığında bilgi verir.

Varsayımsal Bir Karşılaştırma

Kavramı sayılarla görmek için iki hayali şirket kuralım. Rakamların tümü varsayımsaldır ve gerçek bir şirketi temsil etmez.

Gösterge Şirket A (büyüme profili) Şirket B (değer profili)
Hisse fiyatı 100 TL 20 TL
Hisse başına kâr 2 TL 2 TL
F/K 50 10
Hisse başına defter değeri 10 TL 25 TL
PD/DD 10 0,8
Beklenen kâr artışı (varsayım) yıllık %30 yıllık %3
Varsayımsal rakamlar; iki hayali şirketin gösterge karşılaştırması. Gerçek şirketleri temsil etmez ve bir öneri içermez.

Şirket A’nın hissesi yüksek F/K ve PD/DD ile işlem görüyor, çünkü piyasa kârın hızla artacağını bekliyor. Şirket B ise düşük oranlarla işlem görüyor, çünkü büyüme beklentisi düşük. İkisinin hisse başına kârı aynı olsa da piyasa onlara çok farklı bir bedel biçiyor.

Burada bir soru ortaya çıkıyor: Hangisi “daha iyi”? Cevap tablodan çıkmaz. A’nın beklentileri gerçekleşmezse fiyatı sert düşebilir. B’nin ucuzluğunun nedeni geçici değilse fiyatı uzun süre düşük kalabilir. Tablo yalnızca iki farklı beklenti yapısını gösterir, sonucu değil.

Hangi Dönemlerde Nasıl Davranırlar?

Yatırımcılar bu iki yaklaşımın hangi koşullarda öne çıktığını sık sık tartışır. Önceden bir şey söylemek zordur, ama mantığı anlamak mümkündür.

Büyüme şirketlerinin değeri büyük ölçüde gelecekteki kazançlara bağlıdır. Gelecekteki bir kazancın bugünkü değeri, faiz oranlarına duyarlıdır. Faizler yükseldiğinde uzak gelecekteki kazançların bugünkü değeri azalır. Bu nedenle büyüme hisselerinin faiz beklentilerine daha duyarlı olabileceği söylenir. Faizler düştüğünde de tersi geçerli olabilir.

Değer şirketleri ise daha olgun ve çoğu zaman ekonomik döngüyle ilişkili sektörlerde yer alır. Ekonomik toparlanma dönemlerinde kazançlarının hızlı arttığı, durgunluk dönemlerinde ise zorlandığı görülebilir. Ama bu da her zaman böyle olmaz.

Önemli olan şudur: Tarihte bazı dönemlerde büyüme, bazı dönemlerde değer öne çıkmıştır. Hangisinin ne zaman öne çıkacağını güvenilir biçimde önceden bilmenin bir yolu yoktur. Geçmiş dönemler gelecek için güvenilir bir rehber olmaz. Bu nedenle bu yazıda hangi yaklaşımın “belirli bir dönemde daha iyi” olduğuna dair bir yargıda bulunmuyoruz, çünkü böyle bir yargı kanıtlanabilir değildir.

Çeşitlendirme: Seçmek Zorunda mısınız?

Büyüme-değer tartışması, çoğu zaman bir “ya o ya bu” seçimi gibi sunulur. Oysa bir portföy bu ikisini birlikte barındırabilir. Çeşitlendirmenin amacı, hiçbir tek varsayıma bütün sepeti bağlamamaktır.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) yatırım fonlarına ilişkin yatırımcı rehberi, fonların riski dağıtma imkânı sağladığını anlatır. Rehbere göre sınırlı sermayeli tek bir yatırımcı yalnızca birkaç hisse alabilirken, fon birçok menkul kıymeti bir arada tutarak riski yayabilir. Aynı rehber, fona yatırım yapıldığında yine bir risk alındığını ve mevduattaki gibi bir güvence bulunmadığını da açıkça belirtir. Bu iki bilgi birlikte okunmalıdır: Çeşitlendirme riski azaltır ama ortadan kaldırmaz.

Pratik olarak bu ne demektir? Geniş tabanlı bir endeks ya da fon, genellikle hem büyüme hem değer niteliğindeki şirketleri içerir. Yatırımcı bu durumda ayrıca “bugün hangisi?” sorusuyla uğraşmak zorunda kalmaz. Kendi portföyünüzü oluştururken ise, tek bir profile yoğunlaşmış olmadığınızı zaman zaman kontrol etmek faydalıdır. Portföyünüzdeki şirketlerin çoğu çok yüksek F/K ile işlem görüyorsa beklentilere bağımlılığınız yüksektir. Çoğu çok düşük orana sahipse, ucuzluğun kalıcı olup olmadığını sorgulamanız gerekir.

Dengeli portföy kurmayı ve varlık dağılımını anlatan yazılarımıza bu bağlamda başvurabilirsiniz.

Türkiye’de Durum

Türkiye’de borsada işlem gören şirketlerin finansal tabloları ve özel durum açıklamaları Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımlanır. F/K ve PD/DD hesaplamak için gereken kazanç ve özkaynak bilgilerini buradan alabilirsiniz. Ancak oranların hangi dönem rakamlarıyla (son 12 ay, yıllık, tahmini) hesaplandığı kaynaktan kaynağa değişir. Bu yüzden iki oranı kıyaslarken aynı hesap yöntemini kullandıklarından emin olun.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği’nin (TSPB) Yatırımcı Köşesi’ndeki sözlük, hisse senedini bir şirketin sermayesindeki payı temsil eden belge olarak tanımlar. Aynı sözlük riski de ayrı türlere böler: bütün piyasayı etkileyen sistematik risk ile yalnızca tek bir şirkete özgü risk.

Yatırım fonlarının risk düzeyi ve içeriği, fon izahnamesi ve yatırımcı bilgi formunda yer alır. SPK rehberi, fonun risk düzeyinin yatırımcı bilgi formundan okunmasını önerir. Bir fonun ağırlıklı olarak büyüme mi değer mi yönlü olduğu çoğu zaman kendi stratejisinde yazar. Burada belirli bir fon ya da şirket adı vermiyoruz.

Türkiye’de ve diğer gelişmekte olan piyasalarda büyüme-değer ayrımı yapılırken yüksek enflasyon ortamı da hesaba katılmalıdır. Enflasyonlu ortamda nominal kazançlar hızlı artabilir ve oranlar yanıltıcı görünebilir. Bu nedenle oranları tek başına değil, şirketin gerçek faaliyet gücüyle birlikte okumak gerekir.

İki Yaklaşımda Düşülen Tuzaklar

Her yaklaşımın kendine özgü bir tuzağı vardır. Büyüme tarafında en yaygın hata, hikâyeye fiyatın üstünde bir değer biçmektir. Şirketin geleceği parlak görünür, ama fiyat bu parlaklığı çoktan içermiş olabilir. Beklentiler karşılanmadığında düşüş, kazanç hayal kırıklığından çok “çıtanın yüksek olması”ndan kaynaklanır.

Değer tarafında en yaygın hata ise ucuzluğu tek başına bir argüman saymaktır. Düşük oran, şirketin gerçekten sorunlu olduğunu da gösterebilir. Borcu yüksek, pazar payını kaybeden ya da sektörü daralan bir şirket uzun süre ucuz kalabilir. Ucuz olmak ile iyi bir yatırım olmak aynı şey değildir.

Her iki tarafta ortak bir tuzak daha var: sürü davranışı. Bir stil moda olduğunda, yatırımcılar o stile yoğunlaşır ve fiyatlar bu yoğunlaşmayı yansıtır. Sosyal medyada ya da sohbetlerde duyulan bir etiket, kendi araştırmanızın yerini tutmaz. Etiket yerine soru sormak, her iki tuzaktan da korur: Bu şirket ne yapıyor, bunu nasıl para kazanarak yapıyor ve fiyat neyi varsayıyor?

Hisse Önerisi Yok: Kendi Çerçevenizi Kurmak

Bu yazının sonunda size bir hisse ya da fon söylemiyoruz. Bunun yerine kendi çerçevenizi kurmanız için bir soru listesi bırakıyoruz:

  1. Şirketin kazancı gerçekten artıyor mu, yoksa tek seferlik bir kalem mi var?
  2. Oranlar benzer şirketlere ve şirketin kendi geçmişine kıyasla nerede?
  3. Şirketin borç düzeyi, nakit üretimi ve iş modeli sürdürülebilir mi?
  4. Fiyata girmiş beklentiler gerçekçi mi? Beklentiler karşılanmazsa ne olur?
  5. Portföyünüzün tamamı tek bir profile mi dayanıyor?
  6. Bu paraya kaç yıl ihtiyacınız yok? Kısa vadede ihtiyaç duyulacak paranın fiyat dalgalanmasına açık varlıklarda tutulması, tam ihtiyaç anında değerin beklenenden düşük olması riskini taşır.

Bu sorulara cevap vermek, bir etiketin ardına saklanmaktan çok daha öğreticidir.

Sonuç

Büyüme ve değer, yatırımın iki farklı bakış açısıdır. Biri geleceğin kazancına, diğeri bugünün fiyatına odaklanır. F/K ve PD/DD gibi oranlar bu ayrımı sayılaştırır ama tek başlarına doğru bir karar vermez.

Hangisinin ne zaman öne çıkacağı önceden bilinemez. Bu nedenle birçok yatırımcı için daha makul bir soru “hangisi kazanır?” değil, “portföyüm tek bir beklentiye mi bağlı?” sorusudur. Çeşitlendirme riski azaltır ama kaybı tamamen engellemez.

Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir hisse, fon veya strateji için yatırım tavsiyesi değildir. Yatırım yapmadan önce kendi koşullarınızı değerlendirin ve gerekirse lisanslı bir uzmandan destek alın.

İlgili yazılar

Kaynaklar

Bu hesapları görsel olarak kaydetmek ister misiniz? Yazılarımızın kaydırmalı özetlerini Instagram’da paylaşıyoruz: @paraveotesicom

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Aşağıdaki kodu kutuya girin:

Yukarı Çık